در هر حال منظور از آن در آيه مورد بحث از بين رفتن تدريجى عقل و رسيدن به حد سكرات كه در مورد شراب طهور بهشت مطلقا وجود ندارد ، نه از عقل مىكاهد و نه فساد توليد مىكند . اين دو تعبير به طور ضمنى بيان بسيار ظريف و دقيقى است در مورد شرابهاى دنيا و مواد الكلى كه به صورت تدريجى و مخفيانه در وجود انسان نفوذ مىكند و فساد و تباهى مىآفريند ، نه تنها عقل و سلسله اعصاب را به ويرانى مىكشد ، كه در تمام دستگاههاى بدن انسان از قلب گرفته تا عروق ، و از معده تا كليه‌ها و كبد ، تاثير مخرب غير قابل انكارى دارد ، گويى انسان را « ترور » مىكند و نابود مىسازد . و نيز عقل و هوش انسان را همانند آب چاه تدريجا مىكشد تا آن را خشك و خالى مىكند ! ولى شراب طهور الهى در قيامت از همه اين صفات خالى است ( 1 ) . و سرانجام در ششمين مرحله به همسران پاك بهشتى اشاره كرده ، مىگويد : « نزد آنها همسرانى است كه جز به شوهران خود عشق نمىورزند ، به غير آنان نگاه نمىكنند و چشمان درشت و زيبا دارند » ( * ( وَعِنْدَهُمْ قاصِراتُ الطَّرْفِ عِينٌ ) * ) . « طرف » در اصل به معنى پلك چشمها است و از آنجا كه به هنگام نگاه

--> ( 1 ) ضمير « فيها » و « عنها » هر دو به « خمر » باز مىگردد كه در كلام ، مذكور نيست ولى از سياق كلام معلوم مىشود ، و مىدانيم خمر مؤنث مجازى است ، و « عن » در « عنها » براى بيان علت است ، يعنى آنها به علت اين خمر مست و فاقد عقل و هوش نمىشوند ، بايد توجه داشت كه واژه خمر واژه مشتركى است كه گاه به شراب مفسده انگيز و تباه كننده عقل اطلاق مىشود مانند * ( إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ . . . ) * ( مائده - 90 ) و گاه به شراب طهور كه بهره بندگان مخلص خدا است مانند « * ( وَأَنْهارٌ مِنْ خَمْرٍ لَذَّةٍ لِلشَّارِبِينَ ) * » ( محمد - 15 ) كه در توصيف بهشت آمده است .